HOA CÚC TRẮNG NGẦN - Thuấn Bạch

04 Tháng Mười 201012:00 SA(Xem: 77570)



Hoa cúc trắng ngần




 “Tình cờ trong quyển sách Rien Qu’un Sac De Peau ( Chỉ Là Cái Đãy Da) của Thiền sư Hakuin (Bạch Ẩn) tôi bỗng chú ý một bức tranh của tác giả vẽ một người tọa thiền, đắp ca-sa nhưng đội mũ “bê-rê”, đó là chân dung của Basho. Vậy Basho có phải là tu sĩ? Thắc mắc này khiến tôi tìm hiểu Basho, và sau đó nhận ra cả một khung trời thiền bàng bạc trong tâm tư Basho, ông tổ của thể thơ Haiku.”


 

 Mở đầu Lời Bạt cho quyển sách của một Phật tử soạn dịch về Basho), tôi đã viết như thế. Viết rồi vẫn thấy thiêu thiếu vì hình như thơ lúc nào cũng còn ở đó như mời gọi:


  Dẫm sâu trong tuyết tôi đi

 Cho xa xa tận đến khi ngã nhào

 Để nhìn quang cảnh trắng phau

 


 Cuộc hành trình của Bashõ đi sâu vào nội tâm hơn là phóng chạy bên ngoài, xa thật xa, đến chỗ “đầu sào trăm trượng”, ngã nhào một cái, lúc đó mới thấy được “quang cảnh trắng phau”, giới xứ của bình đẳng, không còn phân biệt đối đãi. Chốn ấy xưa nay nơi Hám Sơn:

 

Tuyết mãn càn khôn vạn tượng tân (Tuyết phủ đầy trời đất mới tinh

Bạch ngân thế giới lý tàng thân Thế gian bạc trắng ẩn thân mình

Tọa lai đốn nhập quang minh tạng Bỗng nhiên ngồi tòa quang minh tạng

Thử xứ tùng lai tuyệt điểm trần. Chốn ấy xưa nay dứt bụi tình.)

 


 Không khác với Lương Khoan:

 

 Tuyết phủ ngút ngút ngàn

 Quấn mình trong thất vắng

 Tâm nhạt nhòa tan loãng

 Mây bụi chiều giăng giăng.

 

 

Ở chùa Tân Đại Phật, trước cảnh hoang tàn:

 

 Bức tượng đổ, cổ thụ chết

 Biết bao kỷ niệm về đây

 Trông ra hoa nở trên cây anh đào.


 

 Basho cũng rất thường tình với kỷ niệm quá khứ, nhưng không đắm chìm trong đó khởi tưởng vẽ vời; trái lại ông biết sống với hoa đào đang nở trước mắt, cái hiện tiền muôn thuở giữa trần gian.

 

 Dừng chân bên dòng thác

 Hồng vàng từng cánh rơi rơi

 Rơi vào thác nước khôn ngơi rì rầm.


 

 Ai cũng biết vô thường biến dịch, hoa nở rồi tàn, nhưng trong đó ta có như Basho thấy được và sống được với thác nước vẫn tiếp tục rì rầm không biến đổi?


 

 Basho rất nhiều lần tỉnh thức như vậy giữa những hư huyễn tục lụy. Và cứ thế ông hành trình vào cõi bụi hồng, mà không quên những đóa hoa chân thường nở theo từng bước chân:

 

 Sư mang đôi guốc gỗ cao

 Gõ như mưa xuống anh đào nở hoa.


hoặc:

 Chân mang đôi dép quai xanh

 Hoa diên vỹ nở trên bàn chân ta.

 


 Và trên bước đường lữ thứ, một lúc nào đó,

 

 Kìa hoa cúc trắng ngần

 Không mảy may hạt bụi

 Nở ngay trước mắt trần.

 

 

 Hoa cúc trắng ngần của Basho bừng nở giữa bụi mù trần lao phải chăng là đóa thảo am nghèo nàn của Hám Sơn hơn một lần ngời tỏa giữa lòng thiên nhiên trùng điệp núi rừng:

 

Thanh sơn bất động tự như như (Núi xanh chẳng động tự như như

Triêu mộ vân hà nhậm quyển thư Suốt ngày mây cuốn đỉnh cheo leo

Túng hữu hồng trần thâm vạn trượng Dù cho bụi hồng sâu muôn trượng

Tằng vô nhất điểm đáo mao lư. Chẳng một mảy may dính am nghèo.)

 


Hương Nghiêm cũng đã từng:

 

Năm xưa nghèo chưa thật nghèo

Năm nay nghèo mới thật nghèo

Năm xưa nghèo vẫn còn có đất cắm dùi

Năm nay nghèo dùi cũng không.


 

 Và phải đến tận cùng nghèo sạch sành sanh như vậy thì một lúc nào đó:

 

 Kìa cái ao xưa

 Con cóc nhảy vào

 Tiếng nước xôn xao.

 


Basho đã trở về cái ao bản thể xưa nay của chính mình, và từ đó những bùng vỡ đột ngột đúc kết thàh một chấn động nghiêng trời lỡ đất, làm cả mặt nước xôn xao. Phút giây hội ngộ này, “Vẽ cũng vẽ chẳng được, tả cũng tả chẳng thành”, nên có nơi chỉ diễn dịch gọn một chữ,

 

 Tũm!

 


 Basho không chỉ vẽ bánh qua những vần thơ Haiku trác tuyệt, mà ông thực sự là người nếm bánh, thơ và thiền đồng một vị.


 

 Nếu như Hám Sơn tung hê ca-sa đón hương trời tỏa ngát:

 

Xuân thâm vũ quá lạc hoa phi (Xuân muộn mưa hoa rơi lả tả

Diệm diệm thiên hương thượng nạp y Nhè nhẹ hương trời ngát ca-sa

Nhất phiến nhàn tâm vô xứ trước Một phiến tâm nhàn không nơi chốn

Phong đầu ỷ trượng khán vân quy. Đỉnh non dựng gậy ngắm mây vờn.)

 


 và Lương Khoan khẩn khoản:

 

 Ca-sa ơi rộng mở

 Để sẵn sàng chuyên chở

 Trọn gói sầu nhân thế

 Trong lòng chiếc ca-sa

 


 thì với Basho, cho dù có hay không đắp ca-sa, ruộng phước của ông có lẽ không thiếu chỗ cho những người đồng điệu gieo hạt giống tin yêu sáng ngời:

 

  Cơn mưa khi nhặt khi khoan

 Lo gì hạt giống mà không đâm chồi.

 


 Đến cuối đời, trên giường bệnh khó ăn khó ngủ, Basho vẫn không quên hoa đào trước mắt:

 

 Ở trên giường bệnh mà ăn

 Bánh dày khó nuốt

  Đào đang nở kìa.

 


 Phải chăng ông kết thúc đời mình thật an lành thanh thản với cái không bệnh?

 


 Viết về thơ lúc nào cũng thiếu, nghĩ về thơ không bao giờ cạn. Hãy mặc cho cơn gió thoảng của Lương Khoan xóa hết dấu vết chữ nghĩa tình thức, để trả cõi thơ về cái thiếu vắng cố hữu của nó, cái trống trải mênh mông vô cùng vô tận:

 

 Nếu ai có hỏi

 Ông Sư nghĩ gì

 Xin trả lời giùm

 “Chỉ cơn gió thoảng”.

 


Thuần Bạch

 

Lộc Khê, cuối mùa An Cư Bính Tuất - 2006 

 

 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

(1): Matsuo Basho, Cuộc Đời và Hài Cú - của Thiên Hương CKH

(2): Thiên Hương dịch

(3): Thiền sư Hám Sơn Đức Thanh (1546-1623)

(4): Thiền sư Lương Khoan Đại Ngu (1757-1828)

(5): Thiền sư Hương Nghiêm Trí Nhàn

(6): Từ Uyển dịch

 







Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn
hoa_cuc